Historyczny precedens w Strasburgu
21 stycznia 2026 roku Parlament Europejski podjął decyzję bez precedensu w historii Unii. Po wielogodzinnej debacie europosłowie przegłosowali skierowanie umowy partnerskiej EU-Mercosur do Trybunału Sprawiedliwości UE.
334 za. 324 przeciw. 11 wstrzymanych. Różnica 10 głosów.
Nigdy wcześniej Parlament Europejski nie skorzystał z artykułu 218(11) TFUE wobec umowy handlowej. Mechanizm ten — prawo do uzyskania opinii Trybunału o zgodności umowy z traktatami — stosowano dotychczas sporadycznie i nigdy w kontekście tak dużego porozumienia.
Podstawa prawna
Artykuł 218(11) Traktatu o Funkcjonowaniu UE:
'The European Parliament may, before concluding an agreement, obtain the opinion of the Court of Justice as to whether an agreement envisaged is compatible with the Treaties.'
Parlament nie blokuje umowy. Prosi Trybunał o opinię, czy jest zgodna z prawem UE. Ale konsekwencja jest jednoznaczna: PE nie może udzielić zgody na umowę, dopóki Trybunał nie wyda opinii. Ratyfikacja stoi.
Co dokładnie zbada Trybunał?
Na podstawie rezolucji PE i dokumentów proceduralnych, TSUE ma odpowiedzieć na trzy kluczowe pytania.
1. Kompetencje: EU-only czy mieszane?
Komisja chce podzielić umowę na dwie części: Interim Trade Agreement (ITA) — kompetencja wyłączna UE, może być stosowany prowizoryczne bez parlamentów narodowych — oraz EU-Mercosur Partnership Agreement (EMPA) — umowa mieszana, wymaga ratyfikacji krajowej. PE kwestionuje, czy ten podział jest zgodny z traktatami.
Precedens istnieje. W Opinii 2/15 z maja 2017 roku Trybunał orzekł, że umowa z Singapurem nie może być zawarta przez samą UE, bo zapisy o inwestycjach portfelowych i mechanizmie ISDS leżą w kompetencjach dzielonych. Pytanie: czy ta sama logika stosuje się do podziału ITA/EMPA w umowie z Mercosur?
2. Standardy klimatyczne
Artykuł 18.6 umowy EU-Mercosur zobowiązuje strony do wdrażania Porozumienia Paryskiego:
'The Parties recognise the importance of pursuing the ultimate objective of the UNFCCC, in order to address the urgent threat of climate change [...] each Party shall effectively implement the UNFCCC and the Paris Agreement.'
PE chce wiedzieć: czy te zapisy mają zęby? Czy Mercosur może je łamać bez konsekwencji? Czy brak mechanizmu sankcji za naruszenie standardów klimatycznych jest zgodny z zobowiązaniami UE wynikającymi z traktatów?
3. Wylesianie i EUDR
Artykuł 18.8 umowy mówi o „zrównoważonym zarządzaniu lasami" i współpracy w walce z nielegalnym wycinaniem. PE pyta, czy te ogólne zobowiązania nie stoją w sprzeczności z Rozporządzeniem UE o wylesianiu (EUDR), które nakłada konkretne obowiązki na importerów. Brazylia i Argentyna to główni eksporterzy soi i wołowiny — produktów objętych EUDR.
Jak głosowały frakcje?
Głosowanie przebiegło ponad tradycyjnymi podziałami. Dane z HowTheyVote.eu i Politico:
| Frakcja | Stanowisko | Uwaga |
|---|---|---|
| EPP (centroprawica) | Podzielona | Część za, część przeciw — wewnętrzne napięcia |
| S&D (socjaldemokraci) | Większość za skierowaniem | Argument środowiskowy i społeczny |
| Renew (liberałowie) | Podzielona | Część probiznisowa przeciw, część za |
| Zieloni/EFA | Zdecydowanie za | 12 niemieckich Zielonych poparło umowę, ale głosowało za TSUE |
| ECR (konserwatyści) | Większość za | Motywacja: ochrona rolnictwa |
| Patriots for Europe | Za skierowaniem | Motywacja: sprzeciw wobec wolnego handlu |
| The Left | Zdecydowanie za | Motywacja: standardy środowiskowe i pracownicze |
Rezultat: zarówno lewica ekologiczna jak i prawica nacjonalistyczna głosowały za — z zupełnie różnych powodów. Środowisko kontra ochrona rolnictwa. Dwa bieguny, ten sam wynik.
Ile to potrwa?
Historyczne precedensy:
- Opinia 2/15 (Singapur): zlecona lipiec 2015, wydana maj 2017 — 22 miesiące
- Opinia 1/17 (CETA): zlecona wrzesień 2017, wydana kwiecień 2019 — 19 miesięcy
Realistyczny termin dla EU-Mercosur: opinia w drugiej połowie 2027 lub na początku 2028 roku.
Czy to blokuje prowizoryczne stosowanie?
Tu leży najgorętsza kontrowersja.
Komisja twierdzi, że artykuł 218(11) mówi o „zawarciu" (concluding) umowy, nie o prowizorycznym stosowaniu. Skierowanie do TSUE blokuje ratyfikację, ale nie tymczasowe stosowanie.
Część europosłów uważa, że prowizoryczne stosowanie umowy badanej jednocześnie pod kątem zgodności z traktatami byłoby prawnie i politycznie nieodpowiedzialne.
Sabine Weyand, dyrektor generalna DG Trade, zapewniła PE, że Komisja nie zamierza obchodzić Parlamentu — ale nie wykluczyła prowizorycznego stosowania.
Opinia prawna Serwisu Prawnego PE nie została upubliczniona. Opinie prawników akademickich są podzielone.
Co dalej?
Decyzja PE nie zamyka żadnych drzwi na stałe. Jeśli TSUE wyda pozytywną opinię, umowa wraca na ścieżkę ratyfikacji. Jeśli negatywną — konieczne będą zmiany w tekście.
W międzyczasie Komisja analizuje, czy może uruchomić prowizoryczne stosowanie niezależnie od postępowania przed Trybunałem. To temat artykułu obok.
Źródła: europarl.europa.eu (21.01.2026), Politico.eu, HowTheyVote.eu, AP News, Euractiv, CJEU (Opinia 2/15, 2017; Opinia 1/17, 2019). Traktaty: Art. 218(11) TFUE. Umowa EU-Mercosur: Art. 18.6 (klimat), Art. 18.8 (lasy).
“The European Parliament may, before concluding an agreement, obtain the opinion of the Court of Justice as to whether an agreement envisaged is compatible with the Treaties.”
— Treaty on the Functioning of the EU, Article 218(11) TFEU